جاذبه‌های دیدنی یزد

در این مقاله، جاذبه‌های دیدنی یزد و بناهای تاریخی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو را معرفی کرده‌ایم. همچنین با مجموعه ای از عمارت های باشکوه، باغ های سنتی و آثار معماری منحصر به فرد این شهر تاریخی آشنا می‌شوید. از معماری زیبا و چشمگیر بناهای تاریخی تا داستان ها و افسانه های مرتبط با آنها، در این سفر مجازی، به دنیای هنر و تاریخ یزد قدم بگذارید.

باغ دولت آباد یزد 

باغ دولت‌آباد یزد یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین باغ‌های ایرانی است که در محله چهارمنار، کوچه فردوسی قرار دارد. محمدتقی‌خان بافقی این باغ را در سال ۱۱۶۰ هجری قمری ساخت و اکنون حدود ۲۶۰ سال قدمت دارد. این باغ در دوره افشاریه و زندیه محل سکونت حاکم یزد بود و وسعتی برابر با ۴٫۶ هکتار دارد.

معماران باغ را بر پایه جریان آب قناتی طراحی کردند که از ارتفاعات اطراف یزد سرچشمه می‌گیرد و حدود ۶۰ کیلومتر طول دارد. این قنات، که بیش از ۲۰۰ سال قدمت دارد، نقش مهمی در شکل‌گیری و سرسبزی باغ ایفا کرده است.

باغ دولت‌آباد با درختان کهنسال، عمارت‌ها، حوض‌ها و جدول‌های آب، نمونه‌ای شاخص از معماری باغ ایرانی به شمار می‌رود. این باغ همچنین بلندترین بادگیر جهان را در خود جای داده است؛ بادگیری هشت‌ضلعی به ارتفاع ۸٫۳۳ متر که آن را به اثری منحصر‌به‌فرد در معماری تبدیل کرده است.

امروزه این باغ در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد و گردشگران بسیاری از آن بازدید می‌کنند.

بخش های مختلف باغ دولت آباد

باغ دولت‌آباد یزد یکی از زیباترین و تاریخی‌ترین بناهای حکومتی این شهر به شمار می‌رود. این باغ در طول زمان گسترش یافته و بخش‌های متنوعی به آن افزوده شده است. از جمله بخش‌های اصلی آن می‌توان به عمارت سردر، عمارت بهشت‌آیین، تالار آیینه، عمارت تهرانی، عمارت هشتی یا بادگیر، عمارت سردر شمالی و عمارت حرم‌سرا اشاره کرد. همچنین، تالار طنبی، برج دیده‌بانی، آب‌انبار، اصطبل بزرگ با شترخانه و غلام‌خانه در غرب باغ و بناهای خدماتی در ضلع شرقی مانند آبدارخانه، شربت‌خانه، آشپزخانه، تأسیسات چاه و منبع آب و باغ ناصر نیز در این مجموعه قرار دارند.

فضای باغ با پوشش سرسبز درختان میوه مانند انگور، سرو، کاج و همچنین گل‌های محمدی و سرخ، جلوه‌ای چشم‌نواز و آرامش‌بخش دارد. باغ دولت‌آباد به عنوان یکی از ۹ باغ ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و از شهرت بین‌المللی برخوردار است.

آدرس باغ دولت آباد: یزد، خیابان شهید رجایی، کوچه فردوسی

قنات زارچ یزد

یکی از طولانی ترین قنات های جهان می باشد که قدمتی 1000 ساله دارد که به دوران قبل از اسلام و دوره ساسانی باز می گردد. این قنات، در شهر کوچک زارچ در 60 کیلومتری شمال شهر یزد قرار دارد. طول آن ۷۱ كيلومتر، و تعداد ۲.۱۱۵ حلقه چاه‌ دارد.

زمان بهره برداری از قنات زارچ به حدود سال های ۱۳۰۰ میلادی بر می گردد، حدود 700 سال پیش آب این قنات از طریق پایاب هایی که نوعی راهروی هستند در سراسر شهر یزد جریان داشته و در دسترس مردم دسترسی بوده است. که از آب این قنات برای شرب و مصارف بهداشتی استفاده می کرده اند.

قنات زارچ که یکی از جاذبه های دیدنی یزد است. دشتی به طول 80 کیلومتر است که مادر چاه آن 90 متر عمق دارد و بیش از هزار چاه دارد. این قنات در عمق ۸۶ متری زمین حفر شده و دارای سه‌ شاخه یا تونل زیرزمینی به صورت جداگانه می باشد. که بنام های شور، شیرین و ابراهیم خویدکی معروف است.

مسیر حرکت قنات زارچ

قنات زارچ، طولانی‌ترین قنات ایران، از روستای فهرج آغاز می‌شود و با عبور از روستاهایی مانند خویدک، دهنو و اکرمیه، وارد شهر یزد می‌گردد. این قنات حدود ۳۰ کیلومتر زیر شهر جریان دارد و از محله‌هایی مانند میدان امیرچقماق و مسجد جامع عبور می‌کند و سپس به زارچ می‌رسد.

شاخه شور قنات که زیر مسجد جامع قرار دارد، ۷۲ کیلومتر طول دارد و برای رسیدن به آن باید ۶۰ پله پایین رفت. به دلیل وجود مادرچاه در منطقه، آب این شاخه شور و با کیفیت پایین است. در مقابل، شاخه‌های شیرین و ابراهیم خویدکی اکنون خشک شده‌اند.

از سال ۱۳۴۰ تاکنون، حدود بیست کیلومتر از قنات توسعه یافته است. با وجود افت سطح آب‌های زیرزمینی، این قنات همچنان ۲۵ لیتر آب در ثانیه آبدهی دارد و آب مورد نیاز بیش از هشتصد خانوار کشاورز و چهارصد هکتار زمین را تأمین می‌کند.

در مسیر قنات، دو آسیاب آبی به نام‌های وزیر و کوشکنو وجود دارد که آب قنات آن‌ها را به حرکت درمی‌آورد. همچنین، از آسیاب وزیر تا پایان مسیر قنات، مسیر پیاده‌روی ۴۰۰ متری با ۱۲۰ پله و شیب ملایم قرار دارد.

قنات زارچ در ۱۶ تیر ۱۳۸۴ وارد فهرست آثار ملی ایران شد و در چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو در استانبول، به عنوان طولانی‌ترین قنات ایران در فهرست جهانی یونسکو ثبت گردید.

آدرس: یزد، خیابان سید گلسرخ، محله کوشک نو

بافت تاریخی یزد

یزد نخستین و بزرگترین شهر خشتی و دومین شهر تاریخی جهان می باشد. بافت تاریخی یزد، با وسعتی حدود 700 هکتار، یکی از وسیع‌ترین و بکرترین بافت‌های مسکونی تاریخی ایران است.

بافت تاریخی یزد حدوداً شامل ۷۷ محله قدیمی است و قدمتی بیش از ۲۵۰۰سال دارد. این بافت تاریخی شامل: خانه‌ها، ساباط ها و بناهای خشتی وکوچه های قدیمی است. بیش از ۱۷۰۰ اثر تاریخی یزد و کل بافت سنتی و خشتی یزد در همین محدوده قرار دارد.

با وجود قدمت زیاد بافت تاریخی یزد، ساکنان این محله امکانات رفاهی مناسبی فراهم کرده‌اند. معماری خانه‌های یزد یکی از منحصربه‌فردترین نمونه‌های معماری در جهان است. معماران آن را با توجه به شرایط آب‌وهوایی گرم و خشک مناطق کویری طراحی کرده‌اند.

سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو)، در چهل و یکمین اجلاس کمیته میراث بشری که در ۱۸ تیرماه ۱۳۹۶ در شهر کراکوف لهستان برگزار شد، بافت قدیم یزد را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد.

از جمله جاذبه‌های دیدنی یزد می‌توان به خانه‌هایی با معماری زیبا و رنگ آجری و کرمی اشاره کرد که استادکاران آن‌ها را با استفاده از کاهگل، به‌عنوان اصلی‌ترین و شاخص‌ترین مصالح این منطقه، ساخته‌اند.

بخش های مختلف خانه های تاریخی یزد:

تمام خانه هایی که بافت تاریخی دارند بخشی از جاذبه های دیدنی یزد هستند. این خانه ها شامل بخش های مختلفی مانند: حیاط بیرونی، حیاط اندرونی، دالان، تختگاه، تالار، بادگیر، سردر، هشتی هستند.

از قسمت های دیگر این بناهای تاریخی می‌توان، اتاق کار، اتاق خواب، اتاق ناشتا، سه دری، پنج دری، ارسی، بالاخانه، پستو، آشپزخانه را نام برد. همچنین در این خانه ها، منبع آب و آبدارخانه، زیرزمین، تالار، حوضخانه، ایوان و پایاب و کرسی خانه در دورتادور حیاط هم وجود داشته است.

یکی از ویژگی های منحصر بفرد در ساخت و معماری خانه های یزد روش گودال باغچه است. معماران در این روش، خانه‌ها را پایین ‌تر از سطح کوچه می ساختند. تا خانه ها در تابستان محیطی خنک‌ تر و در زمستان فضای گرمتری داشته باشند.

بادگیرهای معروف شهر یزد:

از دیگر ویژگی های معماری و جاذبه های دیدنی یزد، وجود بادگیرهای معروف می باشد که یکی از ویژگی‌های برجسته معماری سنتی یزد است. بادگیرها ستون‌های مرتفع ۴ یا ۸ ضلعی هستند که در بالای ساختمان قرار دارند و دریچه‌هایی برای ورود باد دارند. فضای درون خانه را خنک تر می‌ کند.

بهترین زمان سفر به یزد

یزد آب و هوایی گرم، خشک و بیابانی دارد؛ تابستان‌هایش بسیار گرم و زمستان‌هایش بسیار خشک و سوزناک است. بهترین زمان سفر به یزد، از اوایل اسفند تا اوایل اردیبهشت، از نظر آب و هوا و لذت بردن از جاذبه‌های دیدنی، است. در این ایام، آب و هوای معتدل یزد تجربه سفر دلپذیری را رقم می‌زند.